Przede wszystkim efekty specjalne uzyskiwane w filmach dotyczą głównie sfery wizji, rejestrowanej w sposób odmienny od zwykłego; osobną kategorią są dźwiękowe efekty specjalne – a na ten temat znajdzie się akapit w rozdziale poświęconym technice dźwiękowej. Od 1939 Akademia Filmowa w USA przyznaje Oscary dla filmów z najlepszymi efektami specjalnymi – zarówno dla obrazu jak i osobno dla dźwięku.
Efekty specjalne, ang. special effects, (SP-EFX, FX, F/X, SFX, itp.) są to więc środki manipulacji obrazem, triki, różne kombinacje techn. stosowane w celu otrzymania obrazu filmowego, którego nie można uzyskać w fotografia ślubna normalnych warunkach zdjęciowych. Powodem ich zastosowania jest najogólniej rzecz biorąc chęć wprowadzenia odbiorcy filmu w nieistniejącą scenerię (jak np.we „Władcy pierścieni”), wizję świata który przeminął (jak np. w „Parku jurajskim”), przestrzeń kosmiczną czy bajeczne cywilizacje przyszłości (jak w „Gwiezdnych wojnach” czy „Raporcie mniejszości”). Każdy – nawet średnio wyrobiony widz – jest w stanie podać jednym tchem wiele podobnych przykładów.
Względy artystyczne są tu najbardziej charakterystyczne dla genezy efektów. Ale już od początków profesjonalnej produkcji tipsy kraków filmu wynikały problemy inscenizacji zdjęć z udziałem aktorów (gwiazd) których należało tak filmować w scenach niebezpiecznych aby nic nie zagrażało ich życiu i zdrowiu, przy zachowaniu wiarygodności akcji – i tu wynaleziono szereg iluzjonistycznych sztuczek aby te wszystkie wymagania spełnić. Właściwie przy produkcji każdego większego filmu fabularnego, powstawały i powstają oryginalne rozwiązania techniczne, dające się zakwalifikować do którejś z grup efektów specjalnych.

Efekty specjalne w filmach i telewizji